Anne Dedry

federaal parlementslid voor Groen, met 30 jaar expertise in kraamzorg, mantelzorg en thuiszorg

Voeding, Volksgezondheid

Dossier Obesitas: hoe de regering ons van de gezonde voeding weghoudt – HUMO

De helft van de Belgen kampt met overgewicht, en één op de zeven is obees. Zo’n honderdduizend kinderen zijn te dik. Eén miljoen mensen hebben te hoge bloedsuikerwaarden, wat leidt tot diabetes. De vetzuchtepidemie kost onze gezondheidszorg nu al 1 miljard euro per jaar. Toch staan er nog altijd cola-automaten op de speelplaats en blijven veel scholen hun leerlingen trakteren op frieten, hotdogs en zakken snoep, zo leert ook Philippe Geubels in de laatste aflevering van ‘Taboe’, over zwaarlijvigheid. Experts trekken aan de alarmbel: ‘Het beleid tegen obesitas is onbestaande.’

‘Geen enkele politicus durft de mensen te zeggen dat ze minder vlees en frieten moeten eten en minder kant-en-klare maaltijden moeten kopen’

In de kantine waar mijn zoon na zijn voetbalmatch een drankje bestelt, storten zijn ploegmaatjes zich wekelijks op zakken chips, kauwgomballen en gummiberen. ’s Avonds, bij de match van de eerste ploeg, krijgen ze een hamburger, frieten en een cola of twee. Op school worden jarige kleuters gevierd met hotdogs, frieten en curryworsten die in sloten mayonaise en ketchup drijven. Ook tijdens kerst- en carnavalfeestjes is dat het menu. Er is één fruitdag per week, wat veel ouders ertoe aanzet om hun kinderen op andere dagen gesuikerde koeken mee te geven. Tv-kok

Sofie Dumont ergert zich al jaren blauw aan die hardnekkige gewoonten.

SOFIE DUMONT «Scholen die systematisch ongezonde voeding aanbieden, geven het foute voorbeeld. Er zijn zoveel toffe alternatieven. Leer de leerlingen havermoutkoekjes en soep maken, serveer pannenkoeken met banaan in plaats van met suiker. De school van mijn dochter doet erg haar best, maar ik heb toch een paar opmerkingen gemaakt. Het was de gewoonte dat de jarigen hun klasgenoten op snoep trakteerden. Dat is afgeschaft. Je kunt ook feesten met stukjes meloen en appel met een parapluutje erop. Frisdranken waren al niet toegelaten, maar koeken en snoep verbieden vond de school te extreem. Dat komt omdat de ouders niet altijd mee willen. Die staan er niet bij stil dat hun kinderen opgroeien als suikerverslaafden. De hele dag door gaan ze van de ene suikershot naar de andere. ’s Morgens eten ze ontbijtgranen of boterhammen met choco of confituur. Een koek tijdens de speeltijd, ’s middags weer choco, thuis een wafel en ’s avonds nog een dessert. En dan schrikken we dat ze zo hyperactief zijn.»

HUMO Hoe vermijd je dat bij je eigen dochter?

DUMONT «We hebben geprobeerd haar suikervrij op te voeden, zonder choco, snoep, koeken en frisdrank. Maar op school kwam ze daar overvloedig mee in aanraking. Op een dag kregen we het bericht dat ze een koek had gestolen. Tja, dan kun je haast niet anders dan haar af en toe een koek mee te geven. Sindsdien proberen we vooral thuis een gezonde biotoop te creëren. We hebben koeken met veel vezels en chocolade met minstens 70 procent cacao. Maar als we buitenkomen, doen we normaal: in de cinema krijgt Grace gewoon snoep.»

HUMO ‘Normaal’ staat dus voor ongezond?

DUMONT «Ja, toch? We leven in een omgeving die mensen aanzet tot rommel eten. Véél rommel. Als je onderweg iets wilt eten, zie je alleen snackbars, frituren en tankstations. En in de supermarkt breiden de rekken met kant-en-klare gerechten almaar uit, ten koste van de pure grondstoffen en verse producten.

»We maken ook te weinig tijd om te eten. Het moet allemaal snel en gemakkelijk gaan. Mensen eten te vaak individueel, voor de computer of tokkelend op hun smartphone, waardoor ze niet bewust kauwen en hun hersenen niet aangeven dat ze genoeg hebben. Ik ben voor de herwaardering van het ritueel: kook met verse, gezonde producten en ga daarna gezellig samen aan tafel, zonder tv, smartphones en tablets. Gewoon kauwen, praten en naar elkaar kijken.»

Ontbijt met chips

In basisscholen is er vaak aandacht voor een gezondere levensstijl, maar in middelbare scholen ligt het moeilijker. Nathalie is leerkracht LO en Engels in Antwerpen. Vorig jaar startte ze met gratis voedingsadvies voor leerlingen.

NATHALIE «Ik kon de megazakken chips en halveliterflessen cola niet meer zien. Sommige jongeren beschouwen dat als een volwaardig ontbijt. Ze eten ’s morgens niet, maar kopen onderweg naar school de ergste rommel. ’s Middags gaan ze opnieuw naar buiten voor broodjes, vaak in combinatie met frituursnacks. De helft van onze schoolpopulatie eet totaal verkeerd.»

HUMO Welke adviezen geef je de jongeren die je begeleidt?

NATHALIE «Ik volg een cursus als afslankingsconsulent, maar ik beperk me tot de principes van de voedingsdriehoek en de adviezen van Sandra Bekkari. Ik laat de leerlingen altijd opschrijven wat ze eten. Dan zie je dat ze geen notie hebben van evidenties. Een ontbijt? Hebben ze geen tijd voor, of geen zin in. Met afbeeldingen toon ik dat er zeven klontjes suiker in een blikje cola zitten, dat een smoske 800 calorieën bevat en drie volkoren boterhammen met beleg maar de helft. Ik geef hun een aantal lekkere opties: yoghurt met granola, havermout, fruit of een volkoren boterham met een eitje. Verder vraag ik dat ze twee stukken fruit per dag eten, dat ze altijd volkoren varianten kiezen, frisdrank vervangen door water en ’s avonds veel groenten eten.

»Ik probeer niet te streng te zijn: 80 procent van hun voeding moet gezond zijn, voor de andere 20 procent mogen ze zondigen. Sommige leerlingen zeggen dat hun ouders voortaan extra groenten klaarmaken, en dat hun kleren losser zitten. Eén jongen is al 25 kilo afgevallen. Hij at te veel brood en sandwiches en was verslaafd aan frisdrank. Maar het doel is niet zozeer afvallen, wel gezonder eten.»

HUMO Steunt de school je initiatief?

NATHALIE «Ja, maar ik doe het buiten mijn lesuren, uit idealisme. De overheid zou het moeten subsidiëren. Er is een leerlingenbegeleider voor jongeren met een leerachterstand of mentale problemen, maar waarom maakt de regering geen werk van een gezondheidscoach in elke school?

»Jongeren bewegen ook te weinig. Ook dat vraagt een structurele aanpak, maar in het middelbaar onderwijs gebeurt er bitter weinig. Als een leerkracht afwezig is, droppen we leerlingen in een studiezaal, waar ze een nutteloze taak krijgen. Laat hen toch sporten of wandelen in de zon. En onderbreek de lessen om hen enkele fitnessoefeningen te laten doen.»

16 en suikerziek

Uit de gezondheidsenquête van het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV) in 2013 blijkt dat de gemiddelde Belg zijn broeksriem steeds meer voelt spannen. Hij heeft een Body Mass Index van 25,4, wat te hoog is. De helft van de bevolking lijdt aan overgewicht, 14 procent heeft een BMI boven 30 en lijdt dus aan obesitas. Twintig jaar geleden ging het om 41 procent met overgewicht en 11 procent obese mensen. Vooral de stijging van het aantal te dikke jongeren van 15 naar 20 procent is onrustwekkend. 5 procent is nu al obees. Bij de bekendmaking van de cijfers waarschuwde het WIV: ‘Het grote gevaar is dat er zoveel overgewicht is dat de mensen het als de nieuwe norm gaan beschouwen. Er is geen teken dat er een kentering op komst is.’ Voedingsexpert Patrick Mullie (VUB) en gezondheidseconoom

Lieven Annemans (UGent) sluiten zich daarbij aan.

PATRICK MULLIE «We evolueren naar Amerikaanse toestanden, waarbij het ene deel van de bevolking bezig is met gezonde voeding en sport, en het andere deel zich daar niets van aantrekt en zich kogelrond eet. De tussencategorie verdwijnt. Vroeger kregen mensen pas na hun 60ste ouderdomssuikerziekte, vandaag zie je dat al bij 16-jarigen. Wat wordt dat als die jongeren oud zijn?»

LIEVEN ANNEMANS «Voor het eerst in de geschiedenis groeien generaties op met snacks, frisdrank en veel schermen, waardoor ze ongezonder eten en meer stilzitten. Daardoor stijgt obesitas bij kinderen nog sneller dan bij volwassenen. En dat is heel slecht nieuws voor onze gezondheidszorg. De toestand hoeft niet eens te verergeren. We zitten nu al met een groot probleem. Obesitas veroorzaakt diabetes, hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van kanker, slaapapneu, artrose en gewrichtsproblemen. Volgens onze berekening van 2013 kost dat de ziekteverzekering nu al 1,1 miljard euro per jaar. Tel daar nog 2,5 miljard euro aan absenteïsme bij en je komt aan jaarlijks 3,6 miljard euro kosten voor de samenleving. Dat bedrag zal de komende jaren alleen maar stijgen. Als we onze gezondheidszorg willen redden, moeten we in actie schieten, anders komt de solidariteit onder druk te staan.»

Bij het Vlaams Instituut Gezond Leven zitten ze ‘al een tijd in alarmfase rood’. Het agentschap werkt samen met de Vlaamse CD&V-ministers Hilde Crevits (Onderwijs) en Jo Vandeurzen (Welzijn) aan preventie tegen vetzucht.

LOES NEVEN (stafmedewerker) «Wij proberen scholen, bedrijven, organisaties en burgers aan te zetten tot een gezondere levensstijl. In het onderwijs staan we het verst, maar onze bourgondische mentaliteit verander je niet zomaar. Het klinkt logisch om frisdrank, koeken en snoep te verbannen uit de scholen, maar je zou ervan schrikken hoeveel ouders dan klagen dat de school zich niet moet moeien. En in het middelbaar onderwijs halen veel leerlingen hun voeding buiten de schoolmuren. Daarom proberen we vooral om jongeren te leren hoe ze gezonder kunnen leven en hoe ze moeten omgaan met reclame.»

‘Als Maggie De Block, zoals Bart De Wever, het goede voorbeeld zou geven en mensen zou meetrekken met een gezondere levensstijl, kan ze veel meer bereiken.’

HUMO Wat vindt u van schooltraktaties met frieten en hotdogs?

NEVEN «Dat is fout. Veel scholen hebben die traktaties al aangepast. Maar frieten of pannenkoeken zijn goedkoper en makkelijker te bereiden dan een vers ontbijt of een lunch met groenten en aardappelen. Soms staat de schooldirectie er ook niet bij stil en moet je ze gewoon op andere ideeën brengen.

»Nu, we hebben een gids opgesteld voor gezonde schoolmaaltijden, maar als scholen hun weekmenu online plaatsen, kiezen de ouders op welke dag hun kind een warme maaltijd eet op school. Het valt op dat de spaghetti- en frietjesdagen veel populairder zijn dan andere dagen. Daaraan zie je hoe diep het mentaliteitsprobleem zit. Ongezonde voeding is een verworven recht. Wie niet meedoet, is saai. Die cultuur proberen we te keren door de gezonde keuze overal evident of op z’n minst beschikbaar te maken.»

HUMO Hoe is het mogelijk dat er nog altijd drieduizend frisdrankautomaten in de scholen staan?

NEVEN «Voor sommige scholen zijn die automaten een belangrijke bron van inkomsten. Experimenten met fruitautomaten bleken niet rendabel, want verse producten kun je minder lang bewaren.»

HUMO Moet minister van Onderwijs Hilde Crevits niet dwingender optreden?

NEVEN «Zij kiest voor sensibilisering. Op haar initiatief zijn de scholen akkoord gegaan om hun aanbod gezonder te maken en tegen 2021 gesuikerde dranken te verwijderen.»

HUMO Wat vindt u van het idee om gezondheidscoaches in te zetten?

NEVEN «Nederland heeft al een Schoolkantine Brigade. Twintig coaches lichten er het aanbod aan voedings- en bewegingsmogelijkheden in de scholen door. We zouden dat hier ook moeten opstarten. In het basisonderwijs wordt ook geëxperimenteerd met bewegingstussendoortjes tijdens de lessen, korte lichamelijke oefeningetjes, maar in het secundair ligt dat moeilijker.»

HUMO De indruk bestaat dat we achterophinken.

NEVEN (diplomatisch) «Tja, het gaat altijd over geld en prioriteiten. Minister Vandeurzen heeft onlangs het strategisch plan ‘De Vlaming leeft gezonder tegen 2025’ gelanceerd, waarvoor hij onder meer een team van bewegingscoaches inzet die actieplannen opstellen op maat van bedrijven. En er is het project Start to Stand, om staand werken te promoten.»

ANNEMANS «Dat zijn goede maatregelen. In mijn boek ‘Je geld of je leven in de gezondheidszorg’ schrijf ik over een bedrijfsleidster die haar 25 werknemers gratis fruit en gratis fitnessabonnementen aanbiedt, en haar traiteur levert enkel gezonde maaltijden. Zo spaart ze jaarlijks geld uit voor de ziekteverzekering en voor haar bedrijf, want gezonde werknemers presteren beter en zijn minder vaak ziek. Uit studies blijkt dat hun absenteïsme daalt met minstens 25 procent en dat hun productiviteit 10 tot 30 procent hoger ligt. Daarom is het onbegrijpelijk dat maar één op de vijf werkgevers aandacht besteedt aan gezonde voeding en beweging.»

MULLIE «Maar ook de overheid schiet zwaar tekort, en dat is geen toeval. Als een minister miljarden investeert in preventiecampagnes, ziet hij daar ten vroegste over tien jaar de resultaten van. Dat is niet interessant, als je focus niet verder reikt dan de volgende verkiezingen. Geen enkele politicus durft de mensen te zeggen dat ze minder vlees en frieten moeten eten en minder kant-en-klare maaltijden moeten kopen. Dat gaat in tegen de markteconomie. Een efficiënt anti-obesitasbeleid kost jobs. Vlees eten is ongezond en niet ecologisch. Maar een politicus die dat zegt, verliest alle stemmen uit de vleesindustrie, want die mensen vrezen voor hun inkomsten en hun job.»

ANNEMANS «Het basisprobleem is dat we in een dik makende omgeving leven. Wout Van Aert laat zich zonder verpinken sponsoren door energiedrankjesproducent Red Bull, en onze voetbalcompetities heten Jupiler Pro League en Croky Cup. Onlangs kwam een jeugdploeg in het nieuws die na elke training junkfood kreeg. Minister Vandeurzen heeft daar ogenschijnlijk geen vat op, maar eind 2016 gaf hij, samen met de andere Vlaamse ministers, een persconferentie met de boodschap: ‘Health is in all policies.’ Alle ministers zouden waken over een gezonde levensstijl in hun domein. Mooi initiatief, maar als dat meer was dan een leuk nummertje voor de camera’s, wordt het tijd om eens te kijken hoe het daarmee staat, en de collega’s bij te sturen met duidelijke richtlijnen.»

MULLIE «Ook scholen moeten meer doen. Frieten en hotdogs aanbieden, dat kán echt niet meer. ‘Jamaar, ’t is feest, dan mag het toch?’ Voor de kinderen is het bijna alle dagen feest! Toen ik klein was, werd er na het avondeten niet meer gegeten. We kregen één snoepje op vrijdagmiddag, en één cola van 20 cl in het weekend. Dat was ons dessert en we genoten van elke slok. Nu krijgen kinderen dat elke dag. Er is een industrie van suiker- en vetrijk comfortvoedsel ontstaan die ons allerlei valse behoeften heeft aangepraat. Daardoor eten we te veel.

»Dat we zelfs de drieduizend cola-automaten niet uit onze scholen krijgen, is een schande. Waarom geven we één firma een monopolie op de speelplaats? Een zeer schadelijke firma, bovendien. Alle dagen frisdrank is de kortste weg naar obesitas.»

‘In de laatste aflevering van’Taboe’ praat Philippe Geubels met obese mensen: ‘We laten ons valse behoeften aanpraten door de industrie van suiker- en vetrijk comfortvoedsel.”

HUMO Minister Crevits gelooft niet in een verbod. Bovendien zijn de automaten belangrijk voor de schoolkas.

MULLIE «Als dat het argument is, kunnen ze er net zo goed sigarettenautomaten naast zetten: die brengen ook geld op. Kinderen moeten water leren drinken op school. In de Finse scholen is alleen water toegelaten. Kinderen zijn dat snel gewend. Je moet zo’n maatregel wel in een campagne opnemen, zodat je ook de ouders meekrijgt. Maar bij ons staan de waterfonteintjes vaak in de toiletten en heeft het water de smaak van de pispot. Maak dat aantrekkelijker.

»Politici moeten moediger zijn. Als er geen draagvlak is, kun je dat creëren. In de jaren 60 rookte 60 procent van de mensen, nu nog 20 procent. Dat is te danken aan politici die de sigaret durfden aan te pakken.»

ANNEMANS «Er zijn inderdaad dwingender maatregelen nodig. Nu blijven we steken in vrijblijvende, sporadische projecten: scholen bieden één week lang fruit en groenten aan, maar laten de rest van het jaar wel koeken en snoep toe. Er moet een structurele gezondheidscultuur komen die inzet op gezonde voeding en beweging. Twee uur sport per week is veel te weinig. Ik heb een project in een kleuterschool gevolgd, waarbij de kinderen vaak rechtop staand opdrachten moesten uitvoeren, enkel water mochten drinken en alleen gezonde voeding kregen. Na een half jaar zag je daar al de gezondheidseffecten van.»

‘Vroeger kregen mensen pas na hun 60ste ouderdomssuikerziekte, vandaag zie je dat al bij 16-jarigen. Wat wordt dat als die jongeren oud zijn?”

Regering op de rem

Op federaal niveau is Maggie De Block (Open VLD) bevoegd voor de strijd tegen obesitas. Haar passiviteit wekt wrevel, zelfs bij de eigen meerderheid. ‘De minister is niet geïnteresseerd in een structurele aanpak tegen obesitas. Ze geeft in het parlement openlijk toe dat het geen prioriteit is. Ik vind dat stuitend,’ zegt Yoleen Van Camp, Kamerlid voor de N-VA en doctor in de medische wetenschappen.

YOLEEN VAN CAMP «Wereldwijd kampen anderhalf miljard mensen met overgewicht en ook bij ons breidt de epidemie uit. Obesitas doet de verlenging van onze levensduur stagneren en is een ramp voor onze gezondheidszorg. Obese mensen hebben 15 tot 20 procent meer medische kosten.

»Het helpt natuurlijk niet dat het gezondheidsbeleid zo versnipperd is dat er acht ministers voor bevoegd zijn. Die wijzen voortdurend naar elkaar. Maggie De Block zegt dat Hilde Crevits de cola-automaten in de scholen moet weghalen en Crevits kaatst de bal terug door te verwijzen naar de ongezonde omgeving buiten de school.»

ANNE DEDRY (Kamerlid voor Groen) «Minister De Block verschuilt zich achter het versnipperde beleid. Maar ze heeft samen met de deelstaten wel campagnes gelanceerd om het overmatige gebruik van antibiotica te ontmoedigen. Dat neemt ze ter harte, obesitas niet. Ze heeft bevoegdheden genoeg om iets te doen. Ze kan gezonde voeding goedkoper maken en ongezonde voeding duurder. Ze kan de voedingsindustrie aanzetten tot nudging, waardoor gezonde producten meer in het oog springen en je aan de kassa niet meer langs een hele rij snoep en chocolade moet. Maar ze verwijst naar de vrijwillige engagementen van de sector om een béétje minder reclame voor ongezonde voeding te maken bij kinderen. Dat is gepruts in de marge. Ik geloof niet in zelfregulering. De sector denkt aan winst, niet aan de gezondheid van onze kinderen.

»Maar het probleem zit niet alleen bij de minister. De hele meerderheid staat met víér voeten op de rem. Wij hebben een resolutie ingediend met een alomvattende aanpak van obesitas. Daar staan maatregelen in tegen ongezonde voeding, het gebrek aan beweging, kansarmoede, hormoonverstoorders, borstvoeding, een betere begeleiding van zwangere vrouwen… Omdat er verschillende resoluties waren, gingen we akkoord om over de partijgrenzen heen aan een nieuwe tekst te werken. Een jaar later zijn we geen stap verder. Als ik pleit voor evidente zaken zoals een betere begeleiding van zwangere vrouwen, omdat zwaarlijvigheid een impact op de baby heeft, of een verbod op reclame voor ongezonde voeding bij kinderen, is de reactie: ‘Oei, oei, jij wilt de wereld veranderen.’»

MULLIE «Maar als minister De Block het dossier ter harte neemt en mensen oproept om minder en gezonder te consumeren, krijgt ze tegenwind van haar collega’s in de regering, want die geven voorrang aan jobs en economische groei. Dus doet ze niets.»

HUMO Ze heeft wel een taks op frisdrank ingevoerd. Sinds 1 januari is een blikje cola 1,7 cent duurder, een fles van 1 liter kost 5 cent meer. Dat moet de schatkist straks 75 miljoen euro extra opleveren.

ANNEMANS «We hebben haar kabinet daar een duidelijk rapport over bezorgd. Een suikertaks moet minstens 10 tot 20 procent bedragen om een effect te hebben op het consumptiegedrag en de gezondheid van mensen. De Block leek daar oren naar te hebben, maar haar collega’s van Economie en Financiën niet. Daardoor is de suikertaks een halfslachtige maatregel geworden.»

VAN CAMP «Die maatregel past meer in het kader van de taxshift. Voor de N-VA kan een gezondheidstaks alleen in een onderbouwde totaalaanpak op verschillende fronten. Denemarken voerde enkele jaren geleden een vettaks in om de begroting te stutten. Het gevolg was dat de Denen massaal over de grens gingen shoppen en de maatregel na een jaar werd geschrapt. In Finland werkt de gezondheidstaks wel, omdat die deel uitmaakt van een heel pakket maatregelen. Dan is het verdedigbaar.»

MULLIE «Als je obesitas echt wilt aanpakken, moet je gezonde voeding goedkoper maken en ongezonde voeding fors duurder. Europa subsidieert al jaren systematisch melk, boter en suiker. Voor fruit en groenten gebeurt dat alleen na natuurrampen. Dat is de wereld op zijn kop. Wij besteden in België jaarlijks 4 miljard euro aan zoete snacks en frisdranken. Als je daar een taks van 10 procent op heft, krijg je een mooi budget waarmee je bijvoorbeeld gezondheidscoaches naar de scholen kunt sturen.»

‘De voedingsindustrie en de politiek hebben een deal gesloten om de schijn hoog te houden en elkaar geen pijn te doen”

HUMO Zal de Belgische consument zijn ongezonde troep dan ook niet over de grens gaan halen?

MULLIE «Een suikertaks op Europees niveau zou beter zijn, maar dat mag geen excuus zijn om niets te doen. Finland bewijst dat het werkt. Met de opbrengst biedt de overheid gratis maaltijden aan in de scholen, gemaakt van gezonde lokale producten. Dat is goed voor de Finse boeren en slecht voor de multinationals die mensen al jaren vet- en suikerverslaafd maken.»

HUMO Links noemt een taks op ongezonde voeding vaak asociaal, omdat er in de lagere klassen meer gerookt, gedronken en ongezond gegeten wordt.

MULLIE «Dat klopt, maar is het dan wel sociaal om die mensen zich rustig ziek te laten eten, zodat ze hogere medische kosten hebben? Als je de opbrengst van de gezondheidstaks gebruikt om hun iets terug te geven en hun gedrag te veranderen, hoeven zij niet de verliezers te zijn.»

ANNEMANS «De Nederlandse zorgverzekeraar Menzis laat zijn klanten toe om punten te sparen als ze deelnemen aan preventiecampagnes. Met die punten kunnen ze gezonde producten aanschaffen in een webwinkel. Je zou ook met gezondheidscheques kunnen werken.»

VAN CAMP «Het kan ook zonder extra belastingen. In buitenlandse supermarkten gebruikt men voedingslabels op basis van kleurencodes. Groen staat voor gezond, oranje is al minder gezond en rood is ongezond. Die verkeerslichten zijn duidelijker dan de huidige etiketten. Veel mensen weten niet wat gluciden en verzadigde vetten zijn. Bovendien stimuleer je de sector zo om gezondere producten te maken, want ze willen liever in de groene categorie zitten.»

MULLIE «Die labels werken voor de gemotiveerde consumenten, maar de rest trekt zich daar niks van aan. In sommige milieus lachen ze zich ziek met Tournée Minérale. De houding van die mensen kun je alleen veranderen met fiscale maatregelen.»

HUMO U klinkt niet zo optimistisch.

MULLIE «Daar is geen reden voor, want er gebeurt zó weinig. Het heeft ons vijftig jaar gekost om van de sigaret af te raken. Ik vrees dat dít opnieuw vijftig jaar zal vragen. De maatschappij reageert pas als iets te veel geld begint te kosten. De vele longkankers als gevolg van roken hebben de politici wakker geschud. Ze maakten de pakjes duurder en dat ontmoedigde de klant. Ook nu zal de politiek pas in actie schieten als de gezondheidsuitgaven door het dak gaan. Maar eigenlijk is het dan al te laat.»

Zware minister

HUMO Minister De Block heeft met de voedingsindustrie ook een convenant opgesteld die bepaalt dat ze 5 procent minder zout, suiker en vet in hun producten moeten verwerken.

MULLIE «5 procent minder suiker, dat is een detail. De voedingsindustrie en de politiek hebben een deal gesloten om de schijn hoog te houden en elkaar geen pijn te doen.»

ANNEMANS «Dat convenant is één puzzelstuk, maar de rest van de puzzel ontbreekt. De overheid moet gezonde keuzes overál evident maken: in bedrijven, supermarkten en scholen.»

VAN CAMP «Het convenant is succesvol geweest om minder zout in producten te krijgen. Zoiets moet je geleidelijk doen, anders proeven mensen het verschil en kiezen ze voor andere producten. Maar minister De Block controleert niet of de sector de doelstellingen naleeft. Ik heb haar om een evaluatie gevraagd en ze had de rapporten niet eens.»

HUMO Hebt u de indruk dat de persoonlijke situatie van mevrouw De Block meespeelt in haar passieve beleid? De Gentse klinisch psychologe Myriam Vervaet, die kinderen met eetstoornissen behandelt, zei vorig jaar in Het Nieuwsblad dat ze ‘beter duidelijkheid zou scheppen over haar eigen situatie’.

VAN CAMP «Haar gewicht is geen probleem, haar mentaliteit wel. Ze zegt dat ze haar figuur heeft aanvaard en geen moeite meer wil doen om af te slanken. Dat straalt af op haar beleid. Nochtans zou ze een geweldige voortrekkersrol kunnen spelen. Als zij, zoals Bart De Wever, het goede voorbeeld zou geven en mensen zou meetrekken met een enthousiasmerend beleid en een gezondere levensstijl, kan ze veel meer bereiken.»

TIJS RUYSSCHAERT (woordvoerder minister De Block) «Dat obesitas de minister niet zou boeien, klopt hoegenaamd niet. Ze doet wat ze kan, binnen haar bevoegdheden. Het convenant met de voedingsindustrie is een goed voorbeeld. De industrie rapporteert daarover, maar er komt ook een onafhankelijk controlesysteem. 55 voedingsbedrijven hebben zich ook geëngageerd tot verantwoorde reclame voor kinderen. Vorig jaar hebben we dat uitgebreid naar sociale media en games. We onderzoeken ook of de labels met kleurencodes mensen kunnen aanzetten tot gezondere keuzes.»

HUMO Waarom werd gezonde nudging niet in het convenant opgenomen, het positief beïnvloeden van de consument in de winkel?

RUYSSCHAERT «Inzake voeding staat nudging nog in de kinderschoenen, maar het kan in de toekomst zeker een bruikbaar instrument worden.»

HUMO Groen-Kamerlid Anne Dedry vraagt zich af waarom de minister wel sensibiliseringscampagnes tegen het overmatige gebruik van antibiotica lanceert, maar niet tegen obesitas.

RUYSSCHAERT «De overconsumptie van antibiotica valt rechtstreeks onder de medische praktijk, en dus onder haar bevoegdheid. Preventie over evenwichtige voeding en beweging zit bij de deelstaten. Je kunt die versnippering betreuren, maar ze is wat ze is. Eén keer per maand zitten we samen met alle betrokken kabinetten en administraties om overkoepelend te werken.

»Ook mevrouw Dedry’s kritiek over zwangere vrouwen is vreemd: via het project Baby Friendly Hospital informeren we toekomstige ouders nu al over voeding en gezondheid.»

HUMO Waarom is de suikertaks zo laag?

RUYSSCHAERT «Bijna de helft van de Belgen woont op 50 kilometer van de grens. Bij een drastische prijsverhoging zullen velen in het buitenland gaan shoppen. Dan tref je alleen de Belgische winkelier in plaats van een gezondheidswinst te boeken.»

Thema door Anders Norén